برندها
استفاده از تجهیزات الکتریکی خصوصاً انواع الکتروموتور در محیطهای پرخطر با احتمال نشت گازهای انفجاری چالش برانگیز است. مهندسین راهکارهای استانداردی برای نصب تجهیزات ضد انفجار در چنین فضاهایی طراحی کردهاند. انواع الکتروموتور ضد انفجار کاربردیترین تجهیزات و بسیار استراتژیک در صنایع گوناگون برای محیطهای پرخطر است.
الکتروموتور ضد انفجار نوعی موتور الکتریکی است که به گونهای طراحی تا از ایجاد انفجار در محیطهای خطرناک و قابل اشتعال جلوگیری کند. این موتورها نه تنها از درجه حفاظت بالای IP برای ورود گرد و غبار و یا رطوبت برخوردار هستند، بلکه مانع از شکلگیری قوسهای الکتریکی، جرقهها یا ایجاد دمای بالا در سطح بدنه میشوند. به این ترتیب کارکرد موتور ضد جرقه هیچ تهدیدی در محیطهای پرخطر و پر از گازها، بخارات و یا گرد و غبارهای انفجاری نیست. جهت بررسی قیمت، محصولات برندهای مختلف و مشاوره برای خرید الکتروموتور ضد انفجار از فروشگاه سیوان دیدن فرمایید. در ادامه بیشتر با این نوع الکتروموتورها آشنا شوید.

فلسفه طراحی انواع الکتروموتور ضد انفجار پیشگیری از احتراق است. در واقع ایده اصلی طراحی این موتورها برای آن نیست که در برابر انفجار از بیرون مقاوم باشند. بلکه فلسفه طراحی آنها برای استفاده از قدرت الکتریکی بدون خطر آتش سوزی و یا انفجار در محیطهای پر از گازهای مشتعل شونده است. انواع الکتروموتور ضد انفجار را بر سه اصل کلی طراحی میکنند:
تمام قسمتهای الکتریکی و داخلی این موتورها اعم از کموتاتور، براش و یا ترمینالها درون یک محفظه بسیار محکم و مقاوم قرار دارند. به این ترتیب خطر تولید جرقه برای اشتعال گازها و انفجار وجود ندارد.
بدنه این موتورها به شکلی طراحی شده است که حتی در شرایط کار مداوم و تحت بار کامل دمای سطح آن از دمای اشتعال مواد موجود در محیط کمتر است. بنابراین سطح داغی که زمینه ساز اشتعال گازها باشد را فراهم نمیکند.
این موتورها به شکلی طراحی شدهاند که اگر به هر دلیلی احتراق کوچک در داخل محفظه رخ بدهد، به واسطه طراحی خاص درزها و اتصالات، حرارت ناشی از این احتراق راهی به بیرون نداشته باشد. زیرا روش طراحی بدنه و اتصالات در این موتورها به شکلی است که گازهای داغ ناشی از احتراق را کاملاً سرد میکند.
قبل از آنکه کاملاً جدی وارد بحث فنی انواع الکتروموتور ضد انفجار شویم، لازم است تا اطلاعات کافی درباره محیطهای پرخطر داشته باشید. محیطهایی که به واسطه گازها و یا بخارات مشتعل شونده، مکانهای بسیار حساسی هستند و باید از تجهیزات ضد انفجار در آنجا استفاده شود. این مناطق را براساس احتمال و مدت زمان حضور مواد قابل اشتعال طبق استاندارد ATEX در سه گروه دستهبندی میکنند:

بررسی نوع حفاظت کار شده در طراحی الکتروموتور ضد انفجار یکی دیگر از نکات فنی کلیدی است. محیطهای انفجاری گوناگون هستند و شرایط متفاوتی دارند. بنابراین به موتورهایی با ویژگیهای خاص نیاز پیدا میکنند. لذا سیستمهای استاندارد طراحی انواع حفاظت معرفی شده است. انواع کلاس حفاظتی برای طراحی موتور ضد جرقه به قرار زیر است:
متداولترین روش حفاظت الکتروموتور است که براساس طراحی محفظه مقاوم و ایجاد مسیر خنک کننده شعله عمل میکند. EXd یک ساختار حفاظتی پایه و مناسب برای استفاده در انواع صنایع است.
در این کلاس حفاظتی از ایجاد جرقه، قوس الکتریکی و دماهای بالا در شرایط کار عادی به طور کلی جلوگیری میشود. این کلاس حفاظتی بر پایه طراحی با عایقهای قویتر، فاصلههای خزش بیشتر و اتصال محکمتر قطعات کار میکند. تا جاییکه احتمال ایجاد هر نوع جرقه داخلی را از بین میبرد.
در این کلاس حفاظتی از گاز بیاثر در داخل محفظه موتور برای جلوگیری از نشت جرقه استفاده شده است. لذا ممکن است در اثر تنشهای الکتریکی داخل فضای موتور جرقهای تولید شود، اما این جرقه سریعاً در تماس با گاز بیاثر داخل محفظه موتور خنثی میشود.
یک کلاس حفاظتی برای طراحی موتورهای بدون جرقه است. در این سطح اطمینان وجود دارد که الکتروموتور در شرایط کار عادی هیچ جرقهای تولید نمیکند. البته این کلاس حفاظتی صرفاً برای استفاده در محیطها با احتمال نشت گازهای انفجاری (Zone 2) مناسب است.
انواع موتور ضد انفجار سه فاز و یا تک فاز باید با درجه حفاظت بالا در مقابل نفوذ هر نوع گرد و غبار و یا رطوبت طراحی شوند. قاعدتاً میدانید که معیار درجه حفاظت براساس استاندارد IP است. اما تنها الکتروموتورهایی قابلیتهای ضد انفجار دارند که با درجه حفاظت IP65 و یا IP66 و حتی بالاتر طراحی شده باشند. عدد اول به معنای مقاومت کامل در برابر نفوذ گرد و غبار است. عدد دوم نیز به معنای محافظت کامل در برابر پاشش با جریان قوی آب است. هنگام خرید الکتروموتور ضد انفجار حتماً استاندارد درجه حفاظت IP را بررسی کرده و مطمئن شوید که حداقل IP65 باشد.

بررسی کد دمایی (T-Code) یکی از حیاتیترین پارامترها در انتخاب الکتروموتور ضد انفجار است. زیرا این پارامتر ارتباط مستقیم با ایمنی و کار در محیطهای خطرناک مستعد گازهای انفجاری دارد. کد دمایی (T-Code) به معنای بالاترین دمایی است که سطح خارجی الکتروموتور (بدنه) در هنگام بار کامل به آن میرسد. این دما باید از دمای اشتعال گازها و مواد قابل اشتعال موجود در محیط کمتر باشد تا از احتراق خود به خودی جلوگیری شود. به زبان ساده بدنه الکتروموتور در اثر کار تحت هیچ شرایطی نباید آنقدر داغ شود که بتواند گازها، غبارها و یا مواد سوختی اطراف خود را مشتعل سازد. جدول استاندارد کد دمایی به قرار زیر است:
| کد دمایی | حداکثر دمای سطح (°C) |
| T1 | ۴۵۰ سانتیگراد |
| T2 | ۳۰۰ سانتیگراد |
| T3 | ۲۰۰ سانتیگراد |
| T4 | ۱۳۵ سانتیگراد |
| T5 | ۱۰۰ سانتیگراد |
| T6 | ۳۵ سانتیگراد |
فرمول مشخصی برای انتخاب الکتروموتور ضد انفجار براساس کد دمایی وجود ندارد. مثلاً نمیتوانیم بگوییم که این موتور باید حتماً با کد دمایی T5 و یا T6 طراحی شده باشد. بلکه انتخاب الکتروموتور ضد انفجار به نوع گازهای انفجاری در محیط کار بستگی دارد. طبق یک قاعده طلایی کد دمایی الکتروموتور باید کمتر از دمای اشتعال حساسترین گاز انفجاری در محل کار باشد.
برای درک این موضوع یک مثال میزنیم. مانند زمانیکه یک الکتروموتور ضد انفجار با کد دمایی T3 را برای محیطی با احتمال انتشار گاز اتیلن تهیه کردهاید. دمای اشتعال اتیلن ۴۳۵ درجه سانتیگراد است و این مقدار خیلی بیشتر از حداکثر دمای بدنه الکتروموتور T3 با دمای ۲۰۰ درجه سانتیگراد است. قاعدتاً این الکتروموتور کاملاً ایمن در آن محیط کار میکند. اما اگر همین الکتروموتور را در محیطی با احتمال نشت بخارات کربن دی سولفید نصب کنید، فاجعه بار است. زیرا دمای اشتعال بخارات کربن دی سولفید فقط ۹۰ درجه سانتیگراد است و عملا بدنه داغ این موتور باعث احتراق خود به خود گاز میشود.
گروهبندی گازی (Gas Grouping) از اساسیترین نکات فنی هنگام خرید الکتروموتور ضد انفجار است که مشخص میکند یک موتور برای استفاده در چه محیطی با چه نوع ماده قابل اشتعال مناسب و ایمن است. گازها، بخارات و یا گرد و غبارها ویژگیهای انفجاری متفاوتی دارند. برخی از گازها با کمترین تحریک مشتعل میشوند و برخی دیگر به نسبت پایدار هستند. گروهبندی گازی انواع الکتروموتور ضد انفجار را براساس توانایی آنها در مهار کردن یا جلوگیری از احتراق دستهبندی میکنند. براساس استاندارد بینالمللی IEC در سه دستهبندی اصلی قرار میگیرند:
این گروه مخصوص کار در معادن هستند و برای کار در محیطها تحت تاثیر گاز متان و یا گرد و غبار زغال سنگ طراحی شدهاند. موتورهای Group I برای کار در شرایط سخت معدن آمادگی کامل دارند. لذا حتی از بدنه مقاوم در برابر ضربه و سایش برخوردار هستند.

این گروه طراحی الکتروموتورهای ضد انفجار برای تمام صنایع از قبیل نفت و گاز، پتروشیمی، رنگسازی، تولیدی و… به غیر از معادن است. اما الکتروموتورهای این دسته نیز در سه گروه مختلف قرار میگیرند.
| گروه گازی | کاربرد |
| IIA | حفاظت در برابر گازهای پروپان، بنزین، استون، متانول |
| IIB | اتیلن، دی تیل استر، کک اون گاز |
| IIC | هیدروژن، استیلن، کربن دی سولفید |
الکتروموتور ضد انفجار گروه IIC توانایی نصب و راهاندازی در تمام محیطهای گازی IIA و یا IIB را دارد. اما عکس این ماجرا صادق نیست. یعنی نمیتوانید از الکتروموتور کلاس گازی IIA در محیط گازی IIB و یا IIC استفاده کنید.
این گروه مربوط به طراحی الکتروموتور ضد انفجار مناسب محیطهایی است که در آنجا گرد و غبار یا الیاف قابل اشتعال وجود دارد. البته در نظر داشته باشید که یک الکتروموتور ضد انفجار طراحی شده Group III میتواند برای استفاده در دیگر گروههای 1 و 2 نیز کارایی داشته باشد. اما نیازمند بررسی دقیق محیط کار و الزامات فنی است. در اینباره میتوانید از مشاوره تخصصی کارشناسان سیوان استفاده کنید.
انواع الکتروموتور ضد انفجار در ظاهر شبیه به موتورهای عادی هستند، اما در جزئیات تفاوتهای بنیادین دارند. مانند:
بدنه این موتورها از مواد بسیار مستحکم مانند چدن با دیواره ضخیم یا آلومینیوم ریختهگری شده است تا در برابر فشار ناشی از یک انفجار داخلی مقاومت کند.
اتصال بین بدنه و درپوشها به صورت فلنچهایی با سطوح کاملاً صاف و ماشین کاری طراحی میشود. فاصله و عمق این فلنچها با دقت محاسبه شده تا مسیری مناسب برای خنکسازی گازهای داغ ایجاد شود.
محل عبور شفت از بدنه نیز با استفاده از یک سیستم آببندی پیچیده (گلند مخصوص ضد انفجار) طراحی شده تا از ورود هر نوع مواد خطرناک جلوگیری کرده و یا مسیر شعله از داخل موتور را مسدود سازد.
از اتصالات و گلندهای مخصوص ضد انفجار در بخش ورودی کابل برق موتور استفاده میکنند تا اطمینان حاصل شود که هیچ جرقه یا گرمای خطرناکی از این نقطه ایجاد نمیشود.

با توجه به فاکتورهای گوناگون از قبیل نوع حفاظت، نوع سیستم خنککاری، محیط گازی و یا ساختار موتور انواع الکتروموتور ضد انفجار را در دستهبندیهای مختلف قرار میدهند. اما بهترین دستهبندی بررسی انواع الکتروموتور ضد انفجار براساس نوع حفاظت است. این دستهبندی به قرار جدول زیر است:
| کد استاندارد (نوع حفاظت) | توضیحات |
| EXd (مقاوم در برابر انفجار) |
|
| Exe (حفاظت افزایشی) |
|
| EXq (پر شده با پودر) |
|
| EXp (تحت فشار داخلی) |
|
| EXn (غیر جرقه زن) |
|
| EXi (حفاظت ذاتی) |
|
| EXM (روکشدار) |
|
انواع الکتروموتور ضد انفجار برای نصب و راهاندازی در محیطهای پرخطر کارایی دارند تا از قدرت الکتریکی بدون تحریک عوامل انفجاری و اشتعالی محیط استفاده کنید. به شرط آنکه از هر موتور ضد جرقه در شرایط کاربردی درستی استفاده کرده باشید. کاربردهای الکتروموتور ضد انفجار را براساس نوع حفاظت بررسی میکنیم:
این موتورها به شکلی طراحی شدهاند که از انتقال انفجار به بیرون جلوگیری کنند. معمولاً بدنه بسیار سنگین و مستحکمی دارند و برای پمپهای انتقال نفت خام، بنزین، گازوئیل، حلالها در صنایع پالایشگاهی، پتروشیمی و پایانههای نفتی استفاده میشوند. همچنین برای طراحی همزنهای مخازن دارای مواد شیمیایی قابل اشتعال و ساخت نوار نقاله در معادن مناسب هستند.

این موتورها با عایقبندی قوی و اتصالات الکتریکی محکم طراحی شده تا از احتمال ایجاد قوس الکتریکی جلوگیری کنند. از این موتورها برای طراحی انواع پمپ در صنایع پالایشگاهی و پتروشیمی، فنهای سیرکولاتور در سیستمهای خنک کننده، الکتروموتورهای نصب شده در فضای باز و هر کاربری با سیکل کاری مداوم و طولانی استفاده میکنند.
در این موتورها از گاز بیاثر مانند نیتروژن تحت فشار داخل بدنه استفاده شده است. از این رو همین گاز مانع ورود غبارهای انفجاری است. موتورهای EXp برای به کار انداختن کمپرسورهای گاز بسیار بزرگ در پالایشگاهها، محیطهای به شدت خورنده و صنایع فوق سنگین کارایی دارند.
موتورهایی هستند که در شرایط کار عادی جرقهای تولید نمیکنند و اصولاً برای استفاده در مناطق کم خطر طراحی شدهاند. از این موتورها برای پمپاژ آب و یا سیالات غیر خطرناک در پالایشگاه، صنایع نفت و گاز و پتروشیمی استفاده میکنند. همچنین گزینه اقتصادی و ارزان قیمتتر برای طراحی فنها و یا نوار نقاله در محیطهای مستعد نشت گاز است.
در ایران برندهای مختلفی برای عرضه الکتروموتور ضد انفجار حضور دارند که شامل برندهای مطرح اروپایی، برندهای اقتصادی چینی و برندهای ایرانی است. معروفترین و بهترین این برندها به قرار زیر هستند:
زیمنس ساخت کشور آلمان معتبرترین برند تولید انواع الکتروموتور ضد انفجار در ایران است که محصولات خود را با رعایت تمام استانداردهای ATEX و IECEX تولید میکند. قیمت الکتروموتور ضد انفجار زیمنس قابل توجه است و معمولاً برای پروژههای بزرگ و حساس پالایشگاهی، نیروگاهی و صنایع بسیار حساس استفاده میشود.
ABB یک برند مطرح با کلاس جهانی محصول مشترک کشورهای سوئیس و سوئد است. موتورهای ضد انفجار ABB از نظر کیفیت، بازدهی، کارکرد و قابلیت اطمینان در سطح بسیار بالایی قرار دارند و معمولاً برای صنایع بزرگ و استراتژیک استفاده میشوند.
WEG یک برند برزیلی است که در سالهای اخیر محبوبیت بالایی در بازار ایران کسب کرده است. از موتورهای WEG در صنایع متوسط و بزرگ و به عنوان جایگزین مقرون به صرفه اما مطمئن برندهای اروپایی استفاده شده است.
جیانگسو برند مطرح چینی در بازار ایران است که الکتروموتورهای قابل اعتماد با قیمت بسیار کمتر از برندهای اروپایی را تولید میکند.
موتوژن برند ایرانی از پیشگامان تولید الکتروموتور در صنعت ایران است. از محصولات ضد انفجار موتوژن معمولاً برای محیطهای کم خطر Zone 2 استفاده میکنند.
یکی دیگر از تولید کنندگان قدیمی و معتبر ایرانی است که انواع الکتروموتور ضد انفجار با قیمت اقتصادی و مناسب در سطح Zone 2 را طراحی کرده است.

نحوه پلاک خوانی الکتروموتور ضد انفجار یک مهارت ضروری برای مهندسان، تکنسینها و خریداران این نوع تجهیزات ضد انفجار است. اطلاعات روی پلاک مانند کارت شناسایی موتور است و برای انتخاب، نصب و راهاندازی ایمن کارایی دارد. برای این بخش نحوه پلاک خوانی را از روی یک نمونه پلاک توضیح میدهیم. به عنوان مثال نمونه پلاک زیر را در نظر بگیرید:
EXd IIC T4 Gb IP66 IC416 IM B3 100kw 380-420v Y 50hz 1500RPM F

برای خرید الکتروموتور ضد انفجار باید فاکتورهای فنی بسیار زیادی را بررسی کنید تا مطمئن شوید که موتور از کلاس گازی، دمای بدنه، کلاس حرارتی و درجه حفاظت کامل برخوردار است و هیچ تهدیدی در محل پروژه ایجاد نمیکند. در هنگام خرید الکتروموتور ضد انفجار چک لیست موارد فنی طبق جدول زیر را بررسی کنید:
| عنوان | توضیحات |
| جنس پوسته | الکتروموتور باید دارای پوسته از جنس چدنی یا آلومینیومی مقاوم در برابر ضربه باشد. |
| درجه حفاظت IP | محافظت در برابر گرد و خاک و پاشش مستقیم آب الزامی است. الکتروموتور با درجه حفاظت IP65 و بالاتر را تهیه کنید. |
| استانداردهای ایمنی | محصولی تهیه کنید که حداقل یکی از استانداردهای NEC، ATEX، IECEX و یا استاندارد ملی ایران را پوشش دهد. |
| کلاس حرارتی سیم پیچ | کلاس F یا H و بالاتر |
| کلاس دمایی محیط | بسته به مدل موتور و گازهای موجود در محیط تعیین میشود. کلاس دمایی باید کمتر از دمای اشتعال خودکار گاز موجود در محیط باشد. |
| نوع نصب | بسته به شرایط پروژه پایهدار (B3)، فلنچدار (B5) و یا ترکیبی (B35) |
علاوهبر این موارد حتماً ظرفیت موتور به kw، ولتاژ نامی و فرکانس کاری را در نظر بگیرید. قاعدتاً لازم است تا به برند توجه کرد. اما مهمتر از آن خدمات گارانتی معتبر در ایران است. برای خرید انواع الکتروموتور ضد انفجار با بررسی دقیق تمام محصولات و مشاوره فنی جهت انتخاب بهترین مدل با کارشناسان گروه سیوان تماس بگیرید.
الکتروموتورهای ضد انفجار موتورهایی هستند که به طور ویژه برای کار ایمن در محیطهای پرخطر طراحی شدهاند تا از بروز انفجار یا آتشسوزی ناشی از جرقههای الکتریکی جلوگیری کنند. این موتورها دارای گواهینامههای تخصصی مانند ATEX هستند و میتوانند انفجارهای داخلی را بدون گسترش آن به محیط بیرون مهار کنند. استفاده از این موتورها در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، معادن و کارخانههای شیمیایی الزامی است تا ایمنی کارکنان و تجهیزات تضمین شود.